(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.293. అధ్యాయః 293
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి శ్రేయఃసాధనానాం కథనం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ। 12-293-0x(6429)(77192)
అతత్త్వజ్ఞస్య శాస్త్రాణాం సంతతం సంశయాత్మనః।
అకృతవ్యవసాయస్య శ్రేయో బ్రూహి పితామహ॥ 12-293-1(77193)
భీష్మ ఉవాచ। 12-293-2x(6430)
గురుపూజా చ సతతం వృద్ధానాం పర్యుపాసనం।
శ్రవణం చైవ విద్యానాం కూటస్థం శ్రేయ ఉచ్యతే॥ 12-293-2(77194)
అత్రాప్యుదాహరంతీమమితిహాసం పురాతనం।
గాలవస్య చ సంవాదం దేవర్షేర్నారదస్య చ॥ 12-293-3(77195)
వీతమోహక్లమం విప్రం జ్ఞానతృప్తం జితేంద్రియః।
శ్రేయస్కామో యతాన్మానం నారదం గాలవోఽబ్రవీత్॥ 12-293-4(77196)
యైః కైశ్చిత్సంమతో లోకే గుణైశ్చ పురుషో నృషు।
భవత్యనపగాన్సర్వాంస్తాన్గుణాఁల్లక్షయామహే॥ 12-293-5(77197)
భవానేవంవిధోఽస్మాకం సంశయం ఛేత్తుమర్హతి।
అమూఢశ్చిరమూఢానాం లోకతత్త్వమజానతాం॥ 12-293-6(77198)
జ్ఞానే హ్యేవం ప్రవృత్తిః స్యాత్కార్యాణామవిశేషతః।
యత్కార్యం న వ్యవస్యామస్తద్భవాన్వక్తుమర్హతి॥ 12-293-7(77199)
భగవన్నాశ్రమాః సర్వే పృథగాచారదర్శినః।
ఇదం శ్రేయ ఇదం శ్రేయ ఇతి సర్వే ప్రబోధితాః॥ 12-293-8(77200)
తాంస్తు విప్రస్థితానదృష్ట్వా శాస్త్రైః శాస్త్రాభినందినః।
స్వశాస్త్రైః పిరతుష్టాశ్చ శ్రేయో నోపలభామహే॥ 12-293-9(77201)
శాస్త్రం యది భవేదేకం శ్రేయో వ్యక్తం భవేత్తదా।
శాస్త్రైశ్చ బహుభిర్భూయః శ్రేయో గుహ్యం ప్రవేశితం॥ 12-293-10(77202)
ఏతస్మాత్కారణాచ్ఛ్రేయో గహనం ప్రతిభాతి మే।
బ్రవీతు భగవాంస్తన్మే ఉపసన్నోస్ంయధీహి భో॥ 12-293-11(77203)
నారద ఉవాచ। 12-293-12x(6431)
ఆశ్రమాస్తాత చత్వారో యథా సంకల్పితాః పృథక్।
తాన్సర్వాననుపశ్య త్వం సమాశ్రిత్యైవ గాలవ॥ 12-293-12(77204)
తేషాంతేషాం తథాహి త్వమాశ్రమాణాం తతస్తతః।
నానారూపం గుణోద్దేశం పశ్య విప్రస్థితం పృథక్॥ 12-293-13(77205)
న యాంతి చైవ తే సంయగభిప్రేతమసంశయం।
అన్యేఽపశ్యంస్తథా సంయగాశ్రమాణాం పరాం గతిం॥ 12-293-14(77206)
యత్తు నిఃశ్రేయసం సంయక్తచ్చైవాసంశయాత్మకం।
అనుగ్రహం చ మిత్రాణామమిత్రాణాం చ నిగ్రహం॥ 12-293-15(77207)
సంగ్రహం చ త్రివర్గస్య శ్రేయ ఆహుర్మనీషిణః।
నివృత్తిః కర్మణః పాపాత్సతతం పుణ్యశీలతా॥ 12-293-16(77208)
సద్భిశ్చ సముదాచారః శ్రేయ ఏతదసంశయం।
మార్దవం సర్వభూతేషు వ్యవహారేషు చార్జవం॥ 12-293-17(77209)
వాక్చైవ మధురా ప్రోక్తా శ్రేయ ఏతదసంశయం।
దేవతాభ్యః పితృభ్యశ్చ సంవిభాగోఽతిథిష్వపి॥ 12-293-18(77210)
అసంత్యాగశ్చ భూత్యానాం శ్రేయ ఏతదసంశయం।
సత్యస్య వచనం శ్రేయః సత్యజ్ఞానం తు దుష్కరం॥ 12-293-19(77211)
యద్భూతహితమత్యంతమేతత్సత్యం బ్రవీంయహం।
అహంకారస్య చ త్యాగః ప్రమాదస్య చ నిగ్రహః॥ 12-293-20(77212)
సంతోషశ్చైకచర్యా చ కూటస్థం శ్రేయ ఉచ్యతే।
ధర్మేణ వేదాధ్యయనం వేదాంగానాం తథైవ చ॥ 12-293-21(77213)
జ్ఞానార్థానాం చ జిజ్ఞాసా శ్రేయ ఏతదసంశయం।
శబ్దరూపరసస్పర్శాన్సహ గంధేన కేవలాన్॥ 12-293-22(77214)
నాత్యర్థముపసేవేత శ్రేయసోర్థీ కథంచన॥ 12-293-23(77215)
నక్తంచర్యాం దివాస్వప్నమాలస్యం పైశునం మదం।
అతియోగమయోగం చ శ్రేయసోర్థీ పరిత్యజేత్॥ 12-293-24(77216)
ఆత్మోత్కర్షం న మార్గేత పరేషాం పరినిందయా।
స్వగుణైరేవ మార్గేతి విప్రకర్షం పృథగ్జనాత్॥ 12-293-25(77217)
నిర్గుణాస్త్వేవ భూయిష్ఠమాత్మసంభావితా నరాః।
దోషైరన్యాన్గుణవతః క్షిపంత్యాత్మగుణక్షయాత్॥ 12-293-26(77218)
అనూచ్యమానాస్తు పునస్తే మన్యంతే మహాజనాత్।
గుణవత్తరమాత్మానం స్వేన మానేన దర్పితాః॥ 12-293-27(77219)
అబ్రువన్కస్యచిన్నిందామాత్మపూజామవర్ణయన్।
విపశ్చిద్గుణసంపన్నః ప్రాప్నోత్యేవ మహద్యశః॥ 12-293-28(77220)
అబ్రువన్వాఽతిసురభిర్గంధః సుమనసాం శుచిః।
తథైవావ్యాహరన్భాతి విమలో భానురంబరే॥ 12-293-29(77221)
ఏవ మాదీని చాన్యాని పరిత్యక్తాని మేధయా।
జ్వలంతి యశసా లోకే యాని న వ్యాహరంతి చ॥ 12-293-30(77222)
న లోకే దీప్యతే మూర్ఖః కేవలాత్మప్రశంసయా।
అపి చాపిహితః శ్వభ్రే కృతవిద్యః ప్రకాశతే॥ 12-293-31(77223)
అసదుచ్చైరపి ప్రోక్తః శబ్దః సముపశాంయతి।
దీప్యతే త్వేవ లోకేషు శనైరపి సుభాషితం॥ 12-293-32(77224)
మూఢానామవలిప్తానామసారం భాషితం బహు।
దర్శయత్యంతరాత్మానమగ్నిరూపమివాంశుమాన్॥ 12-293-33(77225)
ఏతస్మాత్కారణాత్ప్రజ్ఞాం మృగయంతే పృథగ్విధాం।
ప్రజ్ఞాలాభో హి భూతానాముత్తమః ప్రతిభాతి మే॥ 12-293-34(77226)
నాపృష్టః కస్యచిద్బ్రూయాన్నాప్యన్యాయేన పృచ్ఛతః।
జానన్నపి చ మేధావీ జడవత్సముపావిశేత్॥ 12-293-35(77227)
తతో వాసం పరీక్షేత ధర్మనిత్యేషు సాధుషు।
మనుష్యేషు వదాన్యేషు స్వధర్మనిరతేషు చ॥ 12-293-36(77228)
చతుర్ణాం యత్ర వర్ణానాం ధర్మవ్యతికరో భవేత్।
న తత్ర వాసం కుర్వీత శ్రేయోర్థీ వై కథంచన॥ 12-293-37(77229)
నిరారంభోఽప్యయమిహ యథాలబ్ధోపజీవనః।
పుణ్యం పుణ్యేషు విమలం పాపం పాపేషు చాప్నుయాత్॥ 12-293-38(77230)
అపామగ్నేస్తథేందోశ్చ స్పర్శం వేదయతే యథా।
తథా పశ్యామహే స్పర్శముభయోః పుణ్యపాపయోః॥ 12-293-39(77231)
అపశ్యంతోఽన్యవిషయం భుంజతే విఘసాశినః।
భుంజానాశ్చాన్యవిషయాన్విషయాన్విద్ధి కర్మణాం॥ 12-293-40(77232)
యత్రాగమయమానానామసత్కారేణ పృచ్ఛతాం।
ప్రబ్రూయాద్బ్రహ్మాణో ధర్మం త్యజేత్తం దేశమాత్మవాన్॥ 12-293-41(77233)
శిష్యోషాధ్యాయికా వృత్తిర్యత్ర స్యాత్సుసమాహితా।
యథావచ్ఛాస్త్రసంపన్నా కస్తం దేశం పరిత్యజేత్॥ 12-293-42(77234)
ఆకాశస్థా ధ్రువం యత్ర దోషం బ్రూయుర్విపశ్చితాం।
ఆత్మపూజాభికామో వై కో వసేత్తత్ర పండితః॥ 12-293-43(77235)
యత్ర సంలోడితా లుబ్ధైః ప్రాయశో ధర్మసేతవః।
ప్రదీప్తమివ చేలాంతం కస్తం దేశం న సంత్యజేత్॥ 12-293-44(77236)
యత్ర ధర్మమనాశంకాశ్చరేయుర్వీతమత్సరాః।
భవేత్తత్ర వసేచ్చైవ పుణ్యశీలేషు సాధుషు॥ 12-293-45(77237)
ధర్మమర్థనిమిత్తం చ చరేయుర్యత్ర మానవాః।
న తాననువసేజ్జాతు తే హి పాపకృతో జనాః॥ 12-293-46(77238)
కర్మణాం యత్ర పాపేన వర్తంతే జీవితేప్సవః।
వ్యవధావేత్తతస్తూర్ణం ససర్పాచ్ఛరణాదివ॥ 12-293-47(77239)
యేన ఖట్వాం సమారూఢః కర్మణాఽనుశయీ భవేత్।
ఆదితస్తన్న కర్తవ్యమిచ్ఛతా భవమాత్మనః॥ 12-293-48(77240)
యత్ర రాజా చ రాజ్ఞశ్చ పురుషాః ప్రత్యనంతరాః।
కుటుంబినామగ్రభుజస్త్యజేత్తద్రాష్ట్రమాత్మవాన్॥ 12-293-49(77241)
శ్రోత్రియాస్త్వగ్రభోక్తారో ధర్మనిత్యాః సనాతనాః।
యాజనాధ్యాపనే యుక్తా యత్ర తద్రాష్ట్రమావసేత్॥ 12-293-50(77242)
స్వాహాస్వధావషట్కారా యత్ర సంయగనుష్ఠితాః।
అజస్రం చైవ వర్తంతే వసేత్తత్రావిచారయన్॥ 12-293-51(77243)
అశుచీన్యత్ర పశ్యేత బ్రాహ్మణాన్వృత్తికర్శితాన్।
త్యజేత్తద్రాష్ట్రమాసన్నముపసృష్టమివామిషం॥ 12-293-52(77244)
ప్రీయమాణా నరా యత్ర ప్రయచ్ఛేయురయాచితాః।
స్వస్థచిత్తో వసేత్తత్ర కృతకృత్య ఇవాత్మవాన్॥ 12-293-53(77245)
దండో యత్రావినీతేషు సత్కారశ్చ కృతాత్మసు।
చరేత్తత్ర వసేచ్చైవ పుణ్యశీలేషు సాధుషు॥ 12-293-54(77246)
ఉపసృష్టేషు దాంతేషు దురాచారేషు సాధుషు।
అవినీతేషు లుబ్ధేషు సుమహద్దండధారణం॥ 12-293-55(77247)
యత్ర రాజా ధర్మనిత్యో రాజ్యం ధర్మేణ పాలయేత్।
అపాస్య కామాన్కామేశో వసేత్తత్రావిచారయన్॥ 12-293-56(77248)
యథాశీలా హి రాజానః సర్వాన్విషయవాసినః।
శ్రేయసా యోజయత్యాశు శ్రేయసి ప్రత్యుపస్థితే॥ 12-293-57(77249)
పృచ్ఛతస్తే మయా తాత శ్రేయ ఏతదుదాహృతం।
న హి శక్యం ప్రధానేన శ్రేయః సంఖ్యాతుమాత్మనః॥ 12-293-58(77250)
ఏవం ప్రవర్తమానస్య వృత్తిం ప్రాణిహితాత్మనః।
తపసైవేహ బహులం శ్రేయో వ్యక్తం భవిష్యతి॥ ॥ 12-293-59(77251)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి త్రినవత్యధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 293॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-293-2 శ్రవణం చైవ శాస్త్రాణామితి ఝ. పాఠః॥ 12-293-4 శ్రేయస్కామం జితాత్మానమితి థ. పాఠః॥ 12-293-7 ప్రవృత్తిః స్యాత్కార్యాకార్యే విజానత ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-293-9 నానావిధా గిరస్తాస్తు దృష్ట్వా శాస్త్రాభినందిన ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-293-11 శ్రేయః కలిలం ప్రతి భాతి యే ఇతి ఝ. పాఠః। ఉపపన్నోస్ంయధీహి భో ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-293-14 ఋజు పశ్యంతి యే సంయగితి ధ. పాఠః॥ 12-293-19 అసంత్యాగశ్చ భూతానామితి ధ. పాఠః॥ 12-293-20 ప్రణయస్య చ నిగ్రహ ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-293-22 వేద్యార్థానాం చ జిజ్ఞాసేతి ధ. పాఠః॥ 12-293-37 కర్మవ్యతికరో భవేదితి ధ. పాఠః॥ 12-293-43 ఆకారం గూహమానాయ దోషాన్బ్రూయుర్విపశ్చితాం ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-293-45 ధర్మశీలేషు సాధుష్వితి ధ. పాఠః॥ 12-293-48 ఇచ్ఛతా హితమాత్మన ఇతి ధ. పాఠః॥ 12-293-55 యే దాంతేషు ఉపసృష్టాః సక్రోధాస్తేషు యేచ సాధుషు దురాచారాస్తేషు। ఉపసృష్టేష్వదాంతేషు దురాచారేష్వసాధుష్వితి ధ. పాఠః॥ 12-293-59 వృత్తిం ప్రణిహితాత్మన ఇతి ధ. పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.